عقبنشینی غول فناوری در برابر جریمههای سنگین اتحادیه اروپا
تنشهای میان اتحادیه اروپا و شرکتهای بزرگ فناوری آمریکایی وارد مرحله نوینی شده است. در تازهترین رویداد، شرکت گوگل اعلام کرد که بهمنظور تن دادن به مقررات «قانون بازارهای دیجیتال» (DMA) و جلوگیری از جریمههای جدیتر، تغییرات ساختاری گستردهای را در نحوه نمایش نتایج جستوجو برای کاربران ساکن در کشورهای عضو اتحادیه اروپا اعمال میکند. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که کمیسیون اروپا جریمهای مجموعاً ۸۹۰ میلیون یورویی (حدود ۱ میلیارد دلار) برای این شرکت صادر کرد. بخشی از این سنگینترین جرایم، مبلغ ۴۶۰ میلیون یورو (حدود ۵۳۴ میلیون دلار) بود که مستقیماً به ترجیح دادن خدمات اختصاصی گوگل نسبت به رقبا مربوط میشد.
ریشه این بحران به اصل «عدم تبعیض» در قانون بازارهای دیجیتال بازمیگردد؛ قانونی که غولهای فناوری را از اولویت دادن به سرویسهای خود در بستر پلتفرمهای اصلیشان منع میکند. بر اساس تحقیقات کمیسیون اروپا که از مارس ۲۰۲۴ کلید خورد، مشخص شد که گوگل با قرار دادن ابزارهایی مانند Google Flights، خدمات هتلداری و خرید در بالای نتایج، شانس دیده شدن پلتفرمهای رقیب را کاهش داده است. پس از اولتیماتوم ۶۰ روزه اتحادیه اروپا و تهدید به جریمههای جریانی (تا ۵ درصد از درآمد کل سالانه جهانی گوگل)، این غول فناوری ناچار به اصلاح ساختار نمایش جستوجوهای خود شد.
طبق الگوی جدید نمایش نتایج، پلتفرمها و سایتهای واسطه (که به موتورهای جستوجوی تخصصی یا عمودی معروفاند) مانند Expedia، Booking.com و Hotels.com در صدر نتایج جای خواهند گرفت. بر این اساس، یک موتور جستوجوی تخصصی برجسته در بالای صفحه و دو گزینه دیگر با جزئیات کمتر در زیر آن قرار میگیرند. نوار چرخشی (Carousel) محبوب هتلها و رستورانها نیز دچار سانشور اطلاعاتی شده و قابلیتهای کلیدی و کاربردی آن — از جمله قیمتگذاریهای لحظهای و زنده — بهکلی حذف شدهاند. نکته مهم این است که چینش دقیق این خدمات همچنان بر عهده الگوریتمهای گوگل خواهد بود.
مدیران ارشد گوگل این تغییرات اجباری را تضعیف شدید تجربه کاربری میدانند. نیک فاکس، معاون ارشد بخش دانش و اطلاعات گوگل، صراحتاً اعلام کرده که این بهروزرسانی بزرگترین افت کیفیت در تاریخ ۲۹ ساله موتور جستوجوی گوگل محسوب میشود. به گفته وی، این اقدام نه تنها روند دسترسی سریع مردم به اطلاعات روزمره را تخریب میکند، بلکه به نفع واسطههای بزرگ آنلاین و به ضرر مستقیم کسبوکارهای محلی و کوچک تمام میشود؛ زیرا تجربه تغییرات قبلی نشان داده که ترافیک مستقیم و رایگان رزرو برای کسبوکارهای بومی اروپایی تا ۳۰ درصد کاهش یافته است.
این پرونده تنها به نحوه نمایش نتایج جستوجو محدود نمیشود و میتواند بر آینده رقابت در بازارهای دیجیتال اروپا اثر بگذارد. کمیسیون اروپا علاوه بر موضوع خودترجیحی در جستوجو، گوگل را به نقض قواعد «هدایت کاربر» در گوگلپلی نیز متهم کرده و برای این بخش ۴۳۰ میلیون یورو جریمه در نظر گرفته است؛ بنابراین مجموع جریمه ۸۹۰ میلیون یورو از دو تخلف جداگانه تشکیل شده است. گوگل باید ظرف ۶۰ روز اقدامات اصلاحی را اجرا کند و در غیر این صورت با جریمههای دورهای روبهرو خواهد شد؛ هرچند این شرکت امکان اعتراض قضایی به تصمیم کمیسیون را نیز دارد.
اهمیت این تصمیم در آن است که اتحادیه اروپا بهجای اکتفا به جریمه مالی، مستقیماً در طراحی و نمایش محصول اصلی گوگل مداخله کرده است. نتیجه نهایی میتواند توازن قدرت میان موتور جستوجو، سایتهای واسطه و ارائهدهندگان مستقیم خدماتی مانند هتلها و شرکتهای هواپیمایی را تغییر دهد؛ بااینحال، هنوز روشن نیست که این اصلاحات در عمل چه اثری بر ترافیک، قیمتها و تجربه کاربران خواهد داشت. همچنین گفتوگوها درباره نحوه اعمال مقررات DMA بر قابلیتهایی مانند خلاصههای هوشمند و حالت هوش مصنوعی گوگل ادامه دارد؛ موضوعی که نشان میدهد دامنه این اختلاف در آینده میتواند از جستوجوی سنتی فراتر رفته و به محصولات مولد هوش مصنوعی نیز گسترش یابد.