رقابت فضایی گوگل و اسپیس ایکس در مرزهای هوش مصنوعی

گزارش‌های اخیر نشان می‌دهند که شرکت گوگل (زیرمجموعه آلفابت) در حال پیشبرد مذاکراتی جدی با اسپیس‌ایکس و چند شرکت بزرگ دیگر در حوزه پرتاب ماهواره است. هدف از این رایزنی‌ها، دست‌یابی به توافقی برای پرتاب و استقرار دیتاسنترهای مداری در اطراف زمین است. ورود غول‌های فناوری به حوزه «رایانش فضایی» (Space Computing)، جبهه جدیدی از رقابت و همکاری را میان ایلان ماسک و مدیران گوگل باز خواهد کرد؛ فضایی نوین که قرار است زیرساخت‌های پردازش ابری را از روی زمین به دل فضا منتقل کند.

 

پیشینه این بلندپروازی به نوامبر سال ۲۰۲۵ میلادی بازمی‌گردد، زمانی که جزئیات پروژه محرمانه گوگل به نام «سان‌کچر» (Suncatcher) فاش شد. گوگل در قالب این پروژه و با همکاری شرکت ماهواره‌سازی مطرح «پلنت لبز» (Planet Labs)، قصد دارد دو نمونه اولیه از ماهواره‌های پردازشی خود را پیش از سال ۲۰۲۷ به فضا پرتاب کند.

 

ساندار پیچای، مدیرعامل گوگل، پیش از این در گفتگو با رسانه‌ها تایید کرده بود که برنامه‌ اولیه آن‌ها شامل فرستادن پکیج‌های کوچکی از سرورهای کامپیوتری به مدار زمین است تا پس از آزمایش‌های اولیه، فرآیند تجاری‌سازی و افزایش مقیاس (Scalability) آن‌ها آغاز شود. از نگاه پیچای، طی یک دهه آینده، استقرار دیتاسنترها در فضا به یک استاندارد و روش معمول در صنعت فناوری تبدیل خواهد شد.

 

مذاکرات فعلی گوگل و اسپیس‌ایکس روی زیرساخت مالی محکمی بنا شده است. بر اساس اسناد رگولاتوری، گوگل پیش از این با خرید ۶.۱ درصد از سهام اسپیس‌ایکس، یکی از سهام‌داران کلیدی این شرکت موشکی به شمار می‌رفت و «دان هریسون»، از مدیران ارشد گوگل، نیز در هیئت مدیره اسپیس‌ایکس کرسی دارد.

 

این همکاری در مقطع زمانی فعلی برای اسپیس‌ایکس حیاتی است؛ چرا که این شرکت خود را برای عرضه عمومی سهام (IPO) در تابستان امسال آماده می‌کند. پیش‌بینی می‌شود این رویداد یکی از بزرگترین عرضه‌های اولیه در تاریخ بازارهای مالی باشد. معرفی دیتاسنترهای مداری به عنوان یک جریان درآمدی نوین و فوق‌پیشرفته، پاشنه آشیل ارائه‌های اسپیس‌ایکس به سرمایه‌گذاران وال‌استریت برای جذب سرمایه‌های کلان خواهد بود.

 

شاید این سؤال پیش بیاید که چرا غول‌های فناوری به دنبال انتقال سرورها به فضا هستند؟ دیتاسنترهای زمینی مصرف انرژی فوق‌العاده بالایی دارند و بخش زیادی از این انرژی صرف خنک‌سازی سرورها می‌شود. در فضا، دسترسی مداوم و بی‌واسطه به انرژی خورشیدی وجود دارد و دمای پایین محیط به خنک‌سازی طبیعی سیستم‌ها کمک می‌کند. از سوی دیگر، پردازش داده‌ها در فضا (Edge Computing در مقیاس مداری) سرعت انتقال داده‌ها به ماهواره‌های تصویربرداری و مخابراتی را به شدت افزایش داده و تاخیر (Latency) شبکه را کاهش می‌دهد.

 

اسپیس‌ایکس به عنوان رهبر بازار پرتاب‌های فضایی، برنامه‌ای بسیار تهاجمی را برای تسلط بر این بازار دنبال می‌کند. اسناد ثبت‌شده در اوایل سال جاری میلادی نشان می‌دهند که شرکت ایلان ماسک به دنبال اخذ مجوز برای پرتاب بیش از یک میلیون ماهواره به مدار زمین است تا بتواند زیرساخت عظیمی را برای پشتیبانی از این دیتاسنترها فراهم کند.

 

جذابیت این بازار به قدری است که رقبای گوگل نیز دست به کار شده‌اند. به گزارش وال‌استریت ژورنال، شرکت هوش مصنوعی آنتروپیک (Anthropic) – خالق مدل‌های Claude – توافق‌نامه‌ای بزرگ با اسپیس‌ایکس امضا کرده است که بر اساس آن، این شرکت متعهد به تامین ۳۰۰ مگاوات قدرت رایانشی متکی بر بیش از ۲۲۰ هزار پردازنده گرافیکی (GPU) انویدیا در فضا شده است. این امر نشان می‌دهد که فضا به زودی به شتاب‌دهنده اصلی مدل‌های هوش مصنوعی غول‌پیکر تبدیل خواهد شد.